Không chỉ có thảm họa, thiên tai, những lễ hội, sự kiện đông người cũng dễ tạo nên tình trạng đám đông xô đẩy, chen lấn, gây nguy hiểm cho những người tham gia. Một câu hỏi quan trọng khi rơi vào một đám đông hỗn loạn là làm sao để sinh tồn? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu 10 kỹ năng sinh tồn trong đám đông hỗn loạn!
Các vụ chết vì giẫm đạp trong đám đông, thường có 3 nguyên nhân chính sau đây:
Chết vì ngạt thở (nguyên nhân lớn nhất);
Chết vì bị chèn ép quá mức, tổn thương xương và nội tạng;
Chết vì bị giẫm đạp.
Người ta thường chết vì hậu quả của sự sợ hãi, chứ ít khi vì nguyên nhân ban đầu. Nhiều vụ chỉ do 1 gói hành lý rớt ra khỏi xe, hay 1 tiếng pháo nổ, 1 bóng điện bị nổ, 1 tảng đá rơi, 1 nhóm cãi nhau, 1 tiếng hét… và biến thành nỗi sợ hãi tập thể. Hầu hết vì những nguyên nhân tưởng tượng chứ không phải do mối đe doa thực tế tại thời điểm đó.
9 kỹ năng sinh tồn trong đám đông hỗn loạn
Đám đông ở Lễ hội “Diễu hành tình yêu” năm 2010 ở Đức. Ảnh: Arne Müseler
#1 Luôn cảnh giác
Một khi bạn đã ở sẵn bên trong một đám đông và dần cảm thấy áp lực, đó là khi tình huống nguy hiểm đã trở nên quá muộn để hành động.
“Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, điều tốt nhất bạn có thể làm là cố gắng không đặt mình vào tình huống nguy cấp này. Vấn đề là, hầu hết mọi người không nhận ra rằng nó nguy hiểm. Chúng ta không có văn hóa nhận thức về sự nguy hiểm của đám đông trong khi nó thực sự nguy hiểm.
Luôn tìm xem lối thoát hiểm ở đâu khi đến một toà nhà, hội trường đông người
Khi đi vào bất kỳ tòa nhà hay hội trường event nào, việc đầu tiên không phải là đi nhìn nhân vật VIP, khoan xem ai đẹp ai xấu, mà hãy nhìn xem lối thoát hiểm ở đâu. Rèn thành thói quen, tự động, nhìn exit ngay từ lúc chưa có chuyện gì xảy ra.
Do đó, tốt nhất không nên chủ quan và bắt đầu rời đi ngay khi bạn thấy đám đông trở nên đặc kín dần.
Nhanh chóng rời khỏi đám đông khi có thể. Nếu bị đám đông dày đặc bao quanh, khả năng tự do di chuyển của bạn sẽ bị giảm. Lúc này, càng đứng lại chờ đợi lâu sẽ càng khó thoát.
#2 Di chuyển đúng cách
Trong những phút đầu tiên, tuyệt đối không chạy theo đám đông. Có khả năng bạn sẽ bị kẹt lại trong đám đông đang chạy đó.
Nếu lỡ đã kẹt cứng, hãy di chuyển theo dòng người, hơi xéo theo hướng có khoảng trống, không đi ngược, không cắt ngang, không ngồi xuống.
Nếu đi, 2 tay che trước ngực như kiểu boxing.
#3 Luôn đứng thật vững trên 2 chân
Các chuyên gia cho biết việc đứng vững trên 2 chân là đặc biệt quan trọng vì một khi đã ngã xuống, bạn sẽ không thể đứng lên dưới sức ép và không gian chật chội của đám đông.
Nếu lỡ ngã thì nằm nghiêng co người lại như kiểu thai nhi, hai tay ôm đầu. Không nằm sấp hay ngửa vì dễ chấn thương phổi.
#4 Bảo vệ vùng không gian quanh ngực
Bảo vệ đường thở là quan trọng nhất. Trong đám cháy hay trong thảm cảnh giẫm đạp thì ngạt thở là nguy cơ lớn nhất, nên bảo vệ phổi là đầu tiên!
Mặc dù các bộ phim thường miêu tả các nạn nhân tử vong do “giẫm đạp”. Trên thực tế, lý do phổ biến nhất cho việc bị tổn thương nặng hay thiệt mạng trong các thảm họa đám đông là do ngạt khí.
Một điều quan trọng là phổi cần không gian để giãn nở trong lồng ngực khi bạn hít thở. Trong một đám đông quá chật chội, bạn sẽ không thể thực hiện việc thở một cách dễ dàng.
#5 Tiết kiệm oxy
Phần lớn các trường hợp tử vong trong các vụ giẫm đạp là do ngạt thở. Do đó, hãy tránh la hét để tiết kiệm oxi, kiểm soát hơi thở của mình.
#6 Đừng xô đẩy, hãy thuận theo đám đông
Trong một đám đông, mọi tác động sẽ là phản ứng dây chuyền. Khi bạn đẩy người lân cận, họ sẽ đẩy người bên cạnh họ cho đến khi dòng người chạm chướng ngại vật. Sau đó, sự thúc đẩy được khuếch đại như một làn sóng và quay trở lại phía bạn.
Nếu bạn cảm thấy bị đẩy, đừng đẩy lại. Đừng khuếch đại làn sóng này. Chỉ cần thuận theo “dòng chảy”. Cảm giác sẽ rất khó chịu, nhưng đó là cách tốt nhất để cư xử trong tình huống này. Đừng tạo thêm áp lực trong hệ thống.
Trong những khoảnh khắc tồi tệ nhất, bạn có thể chịu nhiều đợt đẩy cùng một lúc. Đây là điều các nhà khoa học gọi là sự hỗn loạn của đám đông. Bạn không muốn ở nơi có hai con sóng giao nhau, bởi vì áp lực đến từ hai hướng ngược nhau, và điều đó thực sự nguy hiểm.
#7 Tránh tường và những vật cứng
Khi quan sát các ca chấn thương và tử vong trong đám đông, nhà khoa học nhận ra chúng thường diễn ra gần các vật thể cứng.
Bờ rào, tường, trụ cột… có thể là nơi nguy hiểm nhất. Ảnh: The New Yorker
“Như vậy là hợp lý, vì nếu bạn thuận theo dòng chảy của các cơn sóng đẩy, bạn sẽ ổn. Nhưng nếu đứng cạnh tường, bạn sẽ không thể di chuyển và bị làn sóng nghiền ép vào tường”.
#8 Học cách phát hiện mật độ đám đông
Mật độ đám đông hay số người/m2 và biến số tối quan trọng và là thứ đầu tiên họ đo đạc khi nghiên cứu. Thông thường sẽ có một ngưỡng giới hạn cho con số này.
Quang cảnh dòng người đông đúc tại Itaewon tối thứ bảy, 29/10.
Dưới 5 người/m2 sẽ được coi là ổn, dù không dễ chịu.
Trên 6 người/m2, mọi thứ bắt đầu trở nên nguy hiểm.
Từ 8 người/m2: Phần lớn sẽ xảy ra chấn thương hoặc thậm chí là tệ hơn nhiều.
Tuy nhiên, việc hình dung mật độ này không phải đơn giản với tất cả mọi người. Có một bí quyết nhận định là nếu bạn thấy cả 2 vai hay nhiều hướng xung quanh cơ thể bị người khác chạm vào, tức là mật độ đã ở mức 6 người/m2, nếu có thể di chuyển, hãy rời đi ngay lập tức, đó là dấu hiệu cảnh báo
#9 Giữ bình tĩnh
Quan trọng nhất, và cũng khó nhất, ai cũng biết rồi, nhưng vẫn cần nhắc lại, đó là GIỮ BÌNH TĨNH.
Hoảng sợ là một tình huống cụ thể, khi đám đông lao về cùng một hướng để thoát khỏi một mối nguy hiểm thực sự hoặc chỉ là nghi ngờ. Ví dụ như vụ giẫm đạp Madhya Pradesh ở Ấn Độ (2013), quảng trường Place de la République ở Paris (2015), Lễ hội thác ở Victoria, Úc (2016), quảng trường Piazza San Carlo ở Turin (2017) và Lễ hội công dân toàn cầu ở New Thành phố York (2018)…
Việc dạy trẻ mầm non học chữ cái là vấn đề được nhiều giáo viên và phụ huynh quan tâm hiện nay. Với độ tuổi này, phụ huynh và thầy cô phải thật khéo léo để kết hợp giữa việc học và việc chơi cho các bé. Bởi vì trẻ còn nhỏ nên chưa có ý thức cao về học tập. Hãy cùng tham khảo bài viết dưới đây để biết cách dạy trẻ mầm non làm quen với chữ cái như thế nào nhé!
Có nên dạy trẻ mầm non học chữ cái sớm?
Đã có rất nhiều bậc phụ huynh băn khoăn với câu hỏi có nên cho trẻ học chữ cái Tiếng Việt khi còn trong môi trường mầm non hay không? Nhưng câu trả lời chính xác nhất còn tùy thuộc và phương pháp dạy học của cha mẹ.
Nếu áp dụng đúng một số bí quyết dạy trẻ mầm non làm quen với chữ cái có thể đem lại nhiều lợi ích sau:
Giúp con yêu thích việc học, tự tin bước chân vào môi trường tiểu học.
Phát triển tư duy logic và tư duy sáng tạo của trẻ
Giúp trẻ rèn luyện tính tự giác học tập từ khi còn nhỏ.
Ở giai đoạn này, kiến thức văn hóa của trẻ được xem như là một trang giấy trắng vì vậy có thể nói đây là lứa tuổi thích hợp nhất để trẻ có thể nhận biết, phát âm và ghi nhớ đúng 29 chữ cái tiếng Việt. Với khả năng ghi nhớ tốt và nhận biết mọi thứ của con trẻ. Phụ huynh có thể cho trẻ học chữ ngay cả khi trẻ vừa lên 3. Tuy nhiên, mỗi độ tuổi phải có cách dạy khác nhau. Trẻ 3 tuổi nên chỉ dẫn nhẹ nhàng, thoải mái để bé làm quen với mặt chữ. Còn trẻ 5 tuổi cần kỷ luật hơn nhưng không nên quá đè nặng áp lực cho các bé.
Giáo dục trẻ mầm non chính là giúp trẻ phát triển toàn diện cả về kiến thức văn hóa lẫn đời sống tinh thần, tạo tiền đề để trẻ bước vào những cấp bậc cao hơn. Việc làm quen với các chữ cái có vai trò quan trọng, đặc biệt với trẻ 5-6 tuổi. Đồng thời những dạng bài tập khác nhau về chữ cái giúp trẻ rèn luyện và phát huy khả năng ghi nhớ, phát triển trí thông minh toàn diện, giúp tạo nền tảng vững chắc khi trẻ vào lớp 1.
Bí quyết dạy trẻ mầm non làm quen với chữ cái
Dạy từng chữ cái một
Nhiều bậc phụ huynh thường có xu hướng muốn con mình biết chữ nhanh hơn. Cho nên thường dạy dàn trải một lúc nhiều mặt chữ. Tuy nhiên, bộ não của trẻ còn non nớt, khi tiếp thu quá nhiều thứ sẽ gây áp lực cho trẻ.
Cho nên, bí quyết đầu tiên cũng như là quan trọng nhất. Hãy cho trẻ học từng chữ một và lặp đi lặp lại nhiều lần. Mỗi chữ sẽ có một chủ để dạy học thú vị riêng. Vừa đọc vừa viết chữ để bé bắt chước, dần dần như thế, trẻ sẽ nhanh thuộc hơn so với học nhiều chữ trong cùng một ngày.
Cho trẻ vừa học vừa chơi
Vui chơi với trẻ em sẽ là cách học đơn giản mà hiệu quả nhất. Có một vài trò chơi nhỏ để bé vừa giải trí vừa kết hợp với việc học chữ cái. Có thể kể đến như trò cắt dán tranh, tô màu, lắp ghép con chữ,… Những trò chơi này sẽ kích thích trí tìm hiểu và giúp trẻ nắm bắt thông tin tốt hơn.
Một số trò chơi như: cắt dán, tô màu, lắp ghép,… sẽ kích thích trí tò mò của trẻ, giúp trẻ nắm bắt thông tin nhanh hơn. Đặc biệt, ở độ tuổi mầm non, trẻ thường rất thích màu sắc. Vì vậy, thầy cô có thể “tái chế” các tấm bìa carton thành chữ cái, vừa kích thích óc sáng tạo, vừa giúp trẻ nhớ mặt chữ lâu hơn, thuận tiện cho việc tập viết sau này.
Đặc biệt, ở lứa tuổi mầm non, trẻ rất thích màu sắc sặc sỡ. Cho nên, cha mẹ có thể dùng giấy nháp cứng hoặc bìa carton tô màu để tạo thành những con chữ nổi bật. Bạn nên cho trẻ làm cùng công việc này, để vừa tăng tính sáng tạo mà còn giúp trẻ nhớ mặt chữ lâu hơn.
Học chữ kết hợp với lời bài hát
Khoảng thời gian 4 – 5 tuổi, trẻ phát triển rất nhanh ở mặt thính giác. Cho nên, các bé thường hứng thú với những giai điệu và lời nhạc vui tươi.
Thầy cô và gia đình nên lồng ghép bảng chữ cái vào bài hát để trẻ dễ thuộc và nhớ lâu hơn. Hoặc có thể cho trẻ xem video các bài hát này. Điều này, giúp phát triển đồng thời đa giác quan của trẻ, bao gồm cả thị giác và thính giác. Giúp trẻ nhớ mặt chữ và phát âm chính xác hơn.
Dán bảng chữ cái ở nhiều nơi
Chữ cái luôn xuất hiện trong tầm mắt sẽ tạo thành một thói quen, thúc đẩy quá trình nhận biết mặt chữ của trẻ.
Ba mẹ có thể dễ dàng mua các bảng chữ cái ở cái nhà sách, siêu thị, trên Shopee https://shope.ee/1VOIDFMXxP… với nhiều chủng loại và màu sắc phong phú, trang trí và dán lên góc học tập trong lớp để các em có thói quen học thuộc mặt chữ. Bên cạnh đó, phụ huynh có thể dán chữ cái ở các góc trong nhà giúp trẻ ghi nhớ chữ cái một cách tự nhiên.
Làm quen chữ cái khi đọc sách
Cha mẹ nên dành thời gian đọc sách cùng con nhiều hơn. Vì đây là cơ hội tốt để giúp trẻ phát triển khả năng ngôn ngữ. Mỗi một quyển truyện tranh khác nhau, sẽ có câu chuyện riêng với dạng chữ viết riêng.
Đọc sách cho trẻ mỗi ngày là cách nhanh nhất để trau dồi khả năng ngôn ngữ. Đối với trẻ 5 tuổi, ba mẹ nên chọn những cuốn sách có nội dung đơn giản, nhiều hình ảnh minh họa… hoặc có thể cho trẻ tự lựa chọn sách theo sở thích. Đây không chỉ là cách dạy trẻ mầm non học chữ cái mà còn hình thành thói quen đọc sách cho trẻ.
Đồng thời, đọc sách hằng ngày còn giúp bé tạo được thói quen đọc sách. Cha mẹ nên khuyến khích trẻ nhìn lại hình ảnh trong truyện và kể lại cho cha mẹ nghe để luyện trí nhớ.
Phát triển khả năng tư duy ngôn ngữ cho trẻ mầm non là điều thật sự cần thiết. Phụ huynh nên cho trẻ làm quen chữ cái theo từng cách thức phù hợp với lứa tuổi. Bài viết trên đã giới thiệu một vài bí quyết dạy trẻ mầm non làm quen với chữ cái. Phụ huynh nào có cách dạy bảng chữ cái hiệu quả hơn, có thể bình luận bài viết dưới đây để cùng chia sẻ nhé. Hẹn gặp các bạn ở những bài viết sau.
Có thể bạn chưa biết, ngoài các quy tắc kết hợp thực phẩm thì cách nấu ăn, cách chế biến sẽ có ảnh hưởng lớn đến lượng chất dinh dưỡng trong các loại thực phẩm. Vậy cách nấu ăn thế nào để giữ được chất dinh dưỡng, cách nấu thức ăn sao cho giữ được chất dinh dưỡng?
1. Cách nấu ăn có thể thay đổi hàm lượng dinh dưỡng?
Việc chế biến giúp thức ăn dễ tiêu hóa hơn và tăng khả năng hấp thụ chất dinh dưỡng. Ví dụ, protein trong trứng nấu chín sẽ dễ tiêu hóa hơn 180% so với trứng sống. Tuy nhiên, một số cách nấu ăn lại làm giảm những chất dinh dưỡng quan trọng, bao gồm:
Vitamin tan trong nước: Vitamin C và vitamin B – thiamine (B1), riboflavin (B2), niacin (B3), axit pantothenic (B5), pyridoxine (B6), axit folic (B9) và cobalamin (B12);
Vitamin tan trong chất béo: Vitamin A, D, E và K;
Khoáng chất: Chủ yếu là kali, magiê, natri và canxi.
Chế biến thực phẩm sai cách có thể làm mất đi giá trị dinh dưỡng của thực phẩm
Lượng vitamin trong một bữa ăn phụ thuộc vào hai yếu tố. Một là lượng tìm thấy tự nhiên trong thực phẩm. Hai là các yếu tố như nhiệt độ, ánh sáng, oxy, axit và kiềm ảnh hưởng đến sự ổn định của vitamin. Tỷ lệ mất vitamin trong lúc nấu ăn cụ thể là:
Luộc sôi: 35 – 60%
Chần: Ít hơn luộc;
Hấp: 10 – 25%;
Nấu áp suất: 5 – 10%
Quay trong lò vi sóng: 5 – 25%
Rang: 10 – 47%;
Hầm / om: 10 – 12%;
Nướng: 10 – 12%;
Chiên: 7 – 10%.
Thực tế, có nhiều yếu tố tác động đến lượng chất dinh dưỡng của thực phẩm. Cách chế biến, nấu chín, thậm chí đặc điểm hệ tiêu hóa của mỗi người cũng ảnh hưởng đến lượng dinh dưỡng mà bạn hấp thu được từ thực phẩm.
2. Cách nấu ăn thế nào để giữ được chất dinh dưỡng?
Tránh gây ra những sai lầm chúng tôi liệt kê dưới đây và đừng chủ quan bởi đó là những sai lầm mà nhiều người thường mắc phải khi nấu ăn đã làm giảm giá trị dinh dưỡng của thực phẩm.
Tránh ô nhiễm chéo giữa thức ăn chín và sống, với bề mặt bẩn.
Thức ăn đã được nấu chín có thể bị nhiễm mầm bệnh do tiếp xúc trực tiếp với thức ăn sống hoặc gián tiếp với các bề mặt bẩn (như dùng chung dao, thớt để chế biến thực phẩm sống và chín).
Ăn cà rốt nấu chín tốt hơn ăn cà rốt sống: Cà rốt khi được nấu chín có nhiều chất dinh dưỡng hơn so với cà rốt sống.
Khi nấu chín, cà rốt có hơn 25% falcarinol, một hợp chất chống ung thư so với cà rốt sống.
Ngoài ra chất beta caroten (chất tiền vitamin A) có trong cà rốt chỉ tan trong dầu mỡ nên việc ninh, nấu chín cà rốt với dầu mỡ hay thịt là cách tốt nhất để sử dụng triệt để lượng vitamin dồi dào có trong nó.
Nếu bạn ăn sống cà rốt thì 90% beta caroten trong cà rốt không được dạ dầy hấp thu.
Cho muối ngay khi mỡ vừa sôi: Lưu ý khi xào thức ăn, bạn hãy cho muối vào ngay lúc dầu mỡ vừa sôi, khoảng 30 giây đến 1 phút sau hãy cho thức ăn vào xào thì sẽ giúp loại bỏ được 95% độc tố aflatoxin có trong muối.
Nấu rau xong không ăn ngay: Mọi người thường nghĩ rằng, rau phải ăn nguội mới ngon nhưng không biết rằng, nếu để xào, luộc rồi ăn liền chỉ hao hụt chừng 15% vitamin, nếu để sau 1 giờ mới ăn sẽ bị mất 25%, sau 2 giờ vitamin mất từ 34-57%.
Còn nếu bạn chế biến sẵn, chờ người thân về, đem lên bếp hâm lại thì vitamin mất đi tới 90%.
Như vậy có nghĩa là nếu rau để qua đêm thì giá trị dinh dưỡng trong rau là không còn, bạn không nên tiếc của mà hãy từ bỏ nó.
Để tỏi ở ngoài 10 phút trước khi nấu: Các đặc tính chữa bệnh của tỏi chỉ có thể phát huy được tác dụng một cách tối đa bằng cách cắt, nghiền, hoặc nhấn nó và sau đó để chúng đủ 10 phút ở ngoài trước khi nấu.
Bởi khi tỏi được đập dập nó sẽ “khởi động” một phản ứng enzym giải phóng một hợp chất chứa lưu huỳnh rất có lợi cho sức khoẻ.
Do vậy, nếu có thêm thời gian thì hợp chất tạo thành sẽ hoàn chỉnh hơn và do đó tác dụng của chúng lên cơ thể cũng toàn diện hơn.
Đựng thực phẩm trong túi trong suốt: Nếu bạn đang uống sữa túi hoặc đựng thực phẩm trong túi trong suốt, vậy bạn hãy chuyển sang sữa hộp và đựng thực phẩm trong hộp kín.
Các nhà nghiên cứu của trường Đại học Ghent (Bỉ) cho hay, chất riboflavin trong sữa và rau dễ bị mất đi dưới ánh sáng mặt trời.
Theo khuyến cáo của các nhà khoa học thực phẩm Mỹ, cố gắng tránh để sữa và ngũ cốc trong túi đựng trong suốt, để có thể bảo lưu chất dinh dưỡng.
Thực phẩm đông lạnh để tan đá, rồi làm đông đá là những thực phẩm kém an toàn.
Và hãy nhớ là ăn ngay sau khi nấu. Hãy ăn ngay sau khi vừa nấu xong, vì thức ăn càng để lâu thì càng nguy hiểm.
Luộc sôi, đun lửa nhỏ và chần phù hợp với từng loại thực phẩm
Những cách nấu ăn này có điểm chung là đều cần đun sôi nước, nhưng khác nhau ở nhiệt độ:
Chần: Dưới 180°F hay 82°C;
Đun lửa nhỏ: 185 – 200°F hay 85 – 93°C;
Luộc sôi: 212°F hay 100°C.
Các loại rau nói chung là một nguồn vitamin C tuyệt vời, nhưng bạn sẽ làm mất một lượng lớn dưỡng chất này khi nấu chín rau trong nước nóng. Vì vitamin C tan trong nước và nhạy cảm với nhiệt độ, nên có thể thoát ra khỏi rau khi được ngâm trong nước nóng. Trên thực tế, luộc sôi là cách nấu ăn làm giảm vitamin C nhiều nhất. Bông cải xanh, rau bina và rau diếp có thể mất hơn 50% vitamin C khi đun sôi.
Vitamin B cũng nhạy cảm với nhiệt. Có hơn 60% thiamine, niacin và các loại vitamin B khác sẽ bị mất khi thịt được ninh nhừ. Nhưng nếu bạn dùng cả nước luộc thịt hầm xương thì sẽ tiêu thụ đủ 100% khoáng chất và 70 – 90% vitamin B.
Mặt khác, cá luộc được chứng minh là bảo tồn hàm lượng axit béo omega-3 nhiều hơn đáng kể so với chiên hoặc quay trong lò vi sóng. Tuy làm mất vitamin trong lúc nấu ăn, nhưng các phương pháp chế biến có đun sôi nước lại rất ít tác động đến chất béo omega-3.
Quay trong lò vi sóng
Quay trong lò vi sóng là một phương pháp nấu ăn dễ dàng, thuận tiện và an toàn. Với thời gian nấu ngắn và giảm tiếp xúc với nhiệt, lò vi sóng giúp bảo quản các chất dinh dưỡng có trong thực phẩm.
Thậm chí các nghiên cứu còn phát hiện ra rằng lò vi sóng là phương pháp tốt nhất để duy trì khả năng chống oxy hóa của tỏi và nấm. Trong khi đó, chỉ có khoảng 20 – 30% vitamin C trong rau xanh bị mất khi nấu bằng lò vi sóng, ít hơn hầu hết các phương pháp nấu ăn khác.
Lò vi sóng giúp bảo quản các chất dinh dưỡng có trong thực phẩm
Nên áp chảo và xào thay chiên
Với xào và áp chảo, thức ăn được chế biến trong chảo, để trên lửa từ trung bình đến cao, thêm một lượng nhỏ dầu hoặc bơ. Hai kỹ thuật này khá giống nhau, nhưng khác ở tần suất khuấy, nhiệt độ và thời gian nấu. Nhìn chung, đây là một cách lành mạnh để chuẩn bị thức ăn.
Cách nấu ăn nhanh và không có nước khi áp chảo sẽ giúp ngăn ngừa mất vitamin B. Đồng thời, việc thêm chất béo từ dầu và bơ sẽ cải thiện khả năng hấp thụ các hợp chất thực vật và chất chống oxy hóa. Một nghiên cứu cho thấy cơ thể sẽ hấp thụ beta carotene trong cà rốt xào nhiều gấp 6,5 lần so với ăn cà rốt sống.
Trong một nghiên cứu khác, nồng độ lycopene trong máu tăng hơn 80% khi ăn cà chua xào trong dầu ô liu thay vì ăn sống. Tuy nhiên, xào cũng đã được chứng minh làm giảm đáng kể lượng vitamin C trong bông cải xanh và bắp cải.
Chiên là cách nấu ăn trong một lượng lớn chất béo – thường là dầu – ở nhiệt độ cao. Thức ăn cũng hay được phủ một lớp bột áo bên ngoài. Đây là một cách chế biến thực phẩm phổ biến vì lớp da động vật hoặc lớp bột phủ bên ngoài sẽ giúp thực phẩm chín đều mà vẫn ẩm mềm bên trong. Chất béo được sử dụng trong khi chiên cũng làm tăng thêm hương vị thơm ngon cho món ăn.
Tuy nhiên, không phải tất cả các loại thực phẩm đều thích hợp để chiên. Cá béo là nguồn axit béo omega-3 tốt nhất, có nhiều lợi ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, những chất béo này rất nhạy cảm và dễ bị mất đi ở nhiệt độ cao. Ví dụ, cá ngừ chiên đã được chứng minh là làm giảm tới 70 – 85% hàm lượng omega-3, trong khi nướng chỉ gây tổn thất tối thiểu.
Nhưng, một số thực phẩm lại rất thích hợp với chiên rán, chẳng hạn như khoai tây. Vitamin C và B, và cũng như làm tăng lượng chất xơ trong khoai tây bằng cách chuyển đổi tinh bột thành kháng tinh bột (resistant starch).
Khi dầu được làm nóng đến nhiệt độ cao trong một thời gian dài, các chất độc hại aldehyd hình thành, có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư và các bệnh khác. Loại dầu, nhiệt độ và thời gian nấu sẽ ảnh hưởng đến lượng aldehyd được tạo ra. Hâm nóng dầu cũng làm tăng sự hình thành aldehyd.
Như vậy, không nên để lâu quá chín nếu bạn muốn chiên thức ăn, và nên sử dụng những loại dầu chiên tốt, lành mạnh.
Hấp là cách nấu ăn giữ được nhiều chất dinh dưỡng nhất
Hấp là một trong những phương pháp nấu ăn đúng cách nhất để bảo quản các chất dinh dưỡng, bao gồm cả các vitamin tan trong nước – những chất rất nhạy cảm với nhiệt và nước. Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng hấp bông cải xanh, rau bina và rau diếp chỉ làm giảm 9 – 15% hàm lượng vitamin C.
Nhược điểm của cách nấu ăn này là có mùi vị nhạt nhẽo. Tuy nhiên, bạn có thể khắc phục bằng cách thêm một ít gia vị và dầu hoặc bơ sau khi nấu.
3. Mẹo để giữ chất dinh dưỡng và tránh mất vitamin trong lúc nấu ăn
Sau đây là một số lời khuyên để hạn chế tiêu hao chất dinh dưỡng và mất vitamin trong lúc nấu ăn:
Sử dụng càng ít nước càng tốt khi chần hoặc luộc;
Dùng nước canh sau khi luộc rau củ hoặc ninh thịt, hầm xương;
Ăn hết các món rau đã nấu chín trong vòng 1- 2 ngày, vì hàm lượng vitamin C có thể tiếp tục giảm khi thực phẩm nấu chín tiếp xúc với không khí;
Nếu có thể, hãy cắt thức ăn sau khi nấu, thay vì sơ chế trước như thường lệ, hoặc cắt thành miếng lớn. Khi thức ăn chưa sơ chế được nấu chín, sẽ giảm tiếp xúc với nhiệt và nước hơn;
Tương tự, không gọt vỏ rau củ trước khi nấu, tốt nhất là giữ nguyên vỏ để tối đa hóa mật độ chất xơ và chất dinh dưỡng;
Chỉ nên luộc rau trong vài phút. Khi nấu thịt, gia cầm và cá, hãy nấu trong thời gian ngắn nhất, vừa đủ chín;
Không khuấy quá nhiều trong khi luộc;
Không dùng baking soda khi luộc rau. Mặc dù giúp duy trì màu sắc tự nhiên của rau củ, nhưng vitamin C sẽ bị mất trong môi trường kiềm do baking soda tạo ra.
Mặc dù chế biến, làm chín thực phẩm sẽ giúp cải thiện tiêu hóa và hấp thụ nhiều dưỡng chất hơn, nhưng có thể làm giảm mức độ của một số vitamin và khoáng chất. Không có cách nấu ăn hoàn hảo, đảm bảo giữ lại toàn bộ các chất dinh dưỡng. Nhìn chung, nên nấu trong thời gian ngắn với nhiệt độ thấp và lượng nước tối thiểu, vừa đủ chín sẽ tối đa hóa chất lượng bữa ăn.
Không bao giờ là quá sớm để hướng trẻ đến với những cuốn sách. Nhưng đối với những trẻ mới biết đi, mục tiêu của chúng ta luôn là nuôi dưỡng tình yêu với việc đọc sách cho trẻ trong suốt cuộc đời – chứ không phải chỉ để trẻ có thể khoe với bạn bè rằng chúng đã đọc được những cuốn sách khác nhau?
Sách là một nguồn tri thức vô tận mà ba mẹ cần trang bị cho con em mình từ khi còn nhỏ. Đọc sách không những giúp tăng khả năng ngôn ngữ mà còn nâng cao sự sáng tạo, bồi dưỡng trí thông minh và cảm xúc.
Làm thế nào để trẻ thích đọc sách?
Cho trẻ đọc sách từ khi còn nhỏ
Từ khi bắt đầu bước vào “giai đoạn vàng” của trẻ, phụ huynh cần trang bị những quyển truyện tranh in trên bìa cứng hoặc in trên vải. Nội dung truyện đơn giản, nhưng phải có nhiều hình ảnh, màu sắc để trẻ kích thích tư duy sáng tạo.
Tạo thói quen đọc sách trước khi đi ngủ để con trẻ hình thành tình yêu đối với sách. Hoặc bất cứ khi nào rảnh, bạn hãy mua một quyển sách về đọc cho con nghe.
Sử dụng sách để gắn kết trẻ với người thân trong gia đình
Ở độ tuổi này của trẻ, đọc sách đôi khi không phải là việc đọc, hiểu được các nội dung trong sách mà chính là quá trình trẻ học các yêu thích sự tương tác với bố, mẹ, ông, bà hoặc người chăm sóc trong quá trình đọc sách.
Khi bé được ngồi trong lòng cha mẹ trong lúc họ đọc to, rõ ràng một câu chuyện nào đó, trẻ không chỉ thích sách mà còn thích cảm giác an toàn và sự chú ý tuyệt đối của cha mẹ bé.
Dạy trẻ học thuộc câu thơ, lời bài hát
Khi trẻ bắt đầu bước vào độ 3 tuổi, mẹ hãy cho con làm quen với thơ và những bài hát thiếu nhi. Đây là cách giúp trẻ phát triển trí nhớ và tạo nên niềm yêu thích đối với văn học.
Hãy cho trẻ ca hát, đọc thơ ở mọi lúc mọi nơi. Ví dụ như đi chơi cùng gia đình, bạn bè hay cho trẻ vừa giúp việc nhà vừa ca hát. Sau này, nhiều bài thơ hay đoạn nhạc vẫn sẽ luôn vang vọng trong trí óc mặc dù trẻ đã trưởng thành.
Cách giúp trẻ thích đọc sách là bố mẹ hãy thường xuyên đưa trẻ đến như viện. Cùng đọc với con mình bằng những quyển sách phù hợp với lứa tuổi. Cho trẻ tự do khám phá kho tàng tri thức.
Nhiều chuyên gia đã chỉ ra rằng, việc nhìn thấy mọi người ham mê đọc sách sẽ thôi thúc tâm lý trẻ nên đọc sách giống như vậy.
Tặng quà bằng những quyển sách
Vào những dịp lễ Tết hay sinh nhật, bạn nên lựa chọn quà hay phần thưởng là những quyển sách. Hiện nay, ở nhà sách có rất nhiều mẩu chuyện tranh phù hợp với mọi lứa tuổi và giá thành.
Những món quà tất nhiên sẽ trở nên quý giá và ý nghĩa hơn. Trẻ sẽ nâng niu sách vì đây là phần thưởng gắn liền với tình cảm của người tặng.
Chọn những cuốn sách phù hợp với lứa tuổi
Những đứa trẻ mới biết đi thích các loại sách bảng, sách nhiều hình vẽ hay bất kỳ loại sách nào mà trẻ có thể cầm và thao tác dễ dàng. Trẻ thích những câu chuyện đi kèm với những bức tranh tươi sáng, rõ ràng, chân thực. Và tất nhiên, trẻ trong độ tuổi này cũng yêu thích các bài đồng dao.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là một đứa trẻ 2 tuổi sẽ không đánh giá cao những câu chuyện mà anh trai của bé lựa chọn. Ví dụ như trẻ cũng có thể thích những cuốn truyện cổ tích mà anh trai chúng đang đọc. Dù thế nào đi nữa, việc quan trọng nhất là cha mẹ cần đảm bảo nội dung trong những cuốn sách đó là phù hợp với trẻ.
Khuyến khích cho trẻ đặt câu hỏi từ những quyển sách
Những đứa con của chúng ta khi còn nhỏ sẽ thường hay tò mò, thắc mắc nhiều câu hỏi.
Vậy nên, khi bắt đầu đọc sách, bạn nên cho con mình tự do suy nghĩ, tự do đặt câu hỏi liên quan đến câu chuyện. Chẳng hạn như “Mẹ ơi, vì sao ong lại hút mật” hay “Ba ơi, tại sao con bò lại cho sữa”. Những lúc như thế này, ba mẹ cần giúp bé đưa ra câu trả lời. Cùng trẻ phân tích lý do vì sao lại như thế và cho trẻ biết, chỉ có sách mới giải đáp được mọi thắc mắc này. Dần dần, trẻ sẽ có niềm đam mê với những quyển sách vì trẻ nghĩ cha mẹ biết mọi thứ là do cha mẹ đọc sách hằng ngày.
Chọn sách phù hợp với độ tuổi
Những đứa trẻ vừa mới chập chững biết đi sẽ thích sách nhiều hình vẽ, nhỏ gọn và cầm dễ dàng. Trẻ thích khám phá sẽ chọn những quyển sách có tranh ảnh tươi sáng và chân thực. Đồng thời, các bé rất thích những bài đồng dao vui nhộn. Vì thế, trẻ sẽ không thích những câu chuyện khô khan không có hình ảnh minh họa.
Vậy nên, cách cho trẻ thích đọc sách là hãy lựa chọn những cuốn sách thích hợp với trẻ em.
Con em mình thường học từ vựng dễ dàng hơn khi được nghe từ đó thường xuyên. Trò chuyện với trẻ về những cuốn sách đã từng đọc bất cứ khi nào có thể. Nói chuyện về mọi vấn đề và không ngại sử dụng những từ phức tạp. Vì trẻ luôn tò mò với mọi điều trên Thế Giới, nên đừng ngần ngại để khám phá mọi thứ cùng trẻ nhé.
Khuyến khích trẻ đọc một quyển sách nhiều lần, vì mỗi lần đọc sẽ có từng cảm nhận khác nhau.
Không nên thúc ép trẻ đọc sách
Trẻ thường sẽ đọc một cách tự nhiên với những kỹ năng cơ bản. Cách giúp trẻ thích đọc sách không phải là bắt trẻ đọc nghiền ngẫm từng từ một.
Thay vào đó, khuyến khích trẻ nên yêu sách, kể cả truyện tranh hãy những cả những quyển thiên về khoa học. Nếu bạn ép buộc quá nhiều, trẻ sẽ dần mất hứng thú. Cảm giác tuổi thơ thường đi theo suốt cuộc đời con trẻ, tạo nên tâm lý không bao giờ thích đọc nữa.
Một bản mashup TikTok là một video được tạo bằng app TikTok. Những bản phối lại này kết hợp một bài hát với một bài hát khác để tạo ra một bài hát mới. Các phiên bản âm thanh của mashup thường dài 15 giây, nhưng chúng nhanh chóng trở nên phổ biến. Họ cũng nổi tiếng như những người đứng đầu bảng xếp hạng hiện tại và có chủ ý như những bộ của Girl Talk. Đó là cách tốt nhất để thưởng thức một bài hát mới đồng thời có cái nhìn thoáng qua về phong cách của nghệ sĩ mới.
Talisha là một DJ đến từ Sydney, người đã chia sẻ các bản mashup trên TikTok. Cô ấy đang chia sẻ NSW Lockdown Mix của mình với thế giới và giáo dục công chúng về các nghệ sĩ Úc mới nhất. Trong bản mashup này, cô ấy xếp lớp “If It’s Lovin ‘That You Want” của Rihanna với kiểu tóc mái của Idris Elba, Boasty. Không có gì ngạc nhiên khi bản mashup này được người hâm mộ yêu thích. Cool Accident là một DJ đến từ Sydney, người đã đăng các bản mashup trên trang của họ.
Mặc dù tính mới của nó, có một số vấn đề với nền tảng truyền thông xã hội này. Việc dân chủ hóa việc nghe nhạc có thể dẫn đến chiếm đoạt, nhưng một bản mashup TikTok có thể bị xóa khỏi trang của người quản lý và người tạo có thể được liên hệ để đảm bảo rằng bản mashup đó không vi phạm quyền. Người đứng đầu nhãn cũng có thể được cảnh báo về các bản mashup và gỡ chúng xuống nếu chúng vi phạm bài hát của họ.
May mắn thay, sự nổi tiếng của TikTok đã mở ra cơ hội cho các DJ thực hiện các bản mashup của riêng họ, một cách để giới thiệu tài năng mới và quảng bá nghệ sĩ mới. Nhiều bản mashup đã phối lại các bài hát nổi tiếng và nhiều DJ đã tạo ra các bản mashup của riêng họ. Hãy xem các video dưới đây và xem bạn nghĩ gì! Nếu bạn đang muốn một bản mashup vui nhộn, hãy đảm bảo rằng bạn xem Tai nạn thú vị trên nền tảng này!
Các bản mashup trên TikTok đã dẫn đến rất nhiều tranh cãi. Trong một bài báo gần đây, bản mashup ‘WAP’ của Andrew Lloyd Webber, được thực hiện bởi rapper Cardi B, đã được chia sẻ trên tài khoản Twitter của anh ấy. Bản mashup có phần bassline nặng nề của bài hát gốc được hoán đổi bằng tiếng đàn sấm sét từ Phantom of the Opera.
Với việc dân chủ hóa việc nghe nhạc, TikTok đã mở ra cánh cửa cho nhiều nghệ sĩ và DJ thực hiện các bản mashup. Ví dụ: một bản mashup kết hợp một bài hát phổ biến với một bài hát khó hiểu được gọi là WAPera. Bản mashup này có giọng giống “Wapera” và có giọng hát gợi lên lời bài hát.
Phiên bản TikTok “alt” của Ha V kết hợp âm nhạc “alt”, một thể loại mới đang nổi trên internet. Bản mashup này kết hợp một bài hát với một thể loại khác, chẳng hạn như rap, trong một bản phối lại. Mặc dù các bản mashup không giới hạn ở một thể loại nhưng chúng là một cách tuyệt vời để kết hợp một số bài hát lại với nhau. Đó là một cách tuyệt vời để kết hợp hai bài hát mà bạn yêu thích.
Đọc sách giúp trẻ em phát triển tư duy ngôn ngữ – điều quyết định thành công của một con người. Dù cho đó là đọc truyện tranh, truyện chữ hay thậm chí là học thuộc lòng một bài thơ, đoạn văn thì đều rất tốt cho tư duy ngôn ngữ của trẻ. Ba mẹ có thể tham khảo NHỮNG CUỐN SÁCH THIẾU NHI HAY CHO CẢ BÉ VÀ BỐ MẸ
Bên cạnh đó, trẻ em không chỉ học và đọc từ sách vở, mà còn có nhiều cách học từ thiên nhiên, thực tế, con người, xã hội…
Hãy khuyến khích con bạn cởi mở và lĩnh hội những bài học cuộc sống (cả mặt tốt, mặt xấu) từ những người vốn là mẫu hình cho chúng (cha mẹ, thầy cô, bạn bè…)
2. Dạy trẻ chơi cùng với bạn
Ngày nay, khoảng cách địa lí không còn là vấn đề khi bạn có thể ngồi ở nhà và học tập, trao đổi với bạn bè khắp thế giới. Do đó, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm ngày càng quan trọng.
Khuyến khích trẻ tinh thần đồng đội và cách làm việc sao cho đạt được những mục tiêu chung. Bằng cách khuyến khích con chơi cùng bạn, chia sẻ đồ chơi của con cho bạn chính là bố mẹ đang giáo dục không chỉ lòng khoan dung mà còn là sự cảm thông với người khác.
3. Dạy trẻ giải quyết bất đồng một cách thân thiện
Bất đồng là một điều không thể tránh trong cuộc sống, đặc biệt trong thế giới cạnh tranh và đầy áp lực như ngày nay.
Trẻ em nên được luyện khả năng “một cái đầu lạnh” khi đối mặt với những cuộc mâu thuẫn và bất đồng. Khuyến khích các em cách tập thở, cân nhắc tất cả các mặt của vấn đề và đặt câu hỏi như “tại sao”, “nếu điều đó xảy ra”. Cách con tập trung vào vấn đề chứ không phải chỉ trích cá nhân sẽ khiến chúng kiểm soát được những cảm xúc nguy hiểm như giận dữ hoặc thịnh nộ.
4. Dạy trẻ kỹ năng làm sao tiếng nói của chúng được lắng nghe
Hãy để cho trẻ hiểu rằng cha mẹ sẽ không luôn ở bên cạnh để bảo vệ và “chiến đấu” cùng chúng. Hãy khuyến khích con mình đứng lên, dấn thân, nói ra những suy nghĩ của mình một cách thận trọng và có trách nhiệm, và dẫn dắt, hành động khi cần thiết.
Khả năng đứng lên vì bản thân hoặc cho người khác, truyền thông hiệu quả và dẫn dắt hành động là những kỹ năng quan trọng nhất mà bất cứ ai cũng cần trong thế giới hiện đại. Kỹ năng này cần được học sớm
5. Dạy trẻ xin lỗi và tha thứ
Trẻ em nên hiểu mọi người đều có thể gây lỗi nhưng tha thứ có thể chữa lành những lỗi lầm tồi tệ nhất. Không phải xấu hổ khi yêu cầu sự tha thứ và tự mình tha thứ cho người khác.
Trong thực tế, yêu cầu được tha thứ và tha thứ cho người khác là dấu hiệu của lòng can cảm. Khuyến khích trẻ em nuôi dưỡng thái độ của sự bao dung và cách vượt qua mọi lỗi lầm, sai trái.
6. Dạy trẻ bày tỏ lòng tốt và giúp đỡ những người kém may mắn
Lòng tốt không chỉ là một điều ngọt ngào nên làm mà còn là cách dễ dàng nhất để chạm vào một cuộc đời. Khuyến khích trẻ thể hiện lòng tốt và sự giúp đỡ người khác bất cứ khi nào chúng có thể. Điều này sẽ giúp trẻ nuôi dưỡng lòng trắc ẩn và giúp chúng hiểu sự khác biệt giữa “muốn” và “cần” trong cuộc đời
7. Dạy trẻ cách nhìn lạc quan
Đời không chỉ là màu hồng, mà còn có bão tố và mây mù, không chỉ có những trải nghiệm tươi đẹp mà còn cả những nỗi buồn chán. Nếu bạn tập trung vào những khía cạnh tốt đẹp hơn là tiêu cực thì cuộc sống sẽ không tồi tệ.
Khuyến khích con bạn nhìn vào những khía cạnh tích cực của cuộc sống, đếm phước lành và tận hưởng niềm vui, hạnh phúc vào những điều nhỏ bé, như ánh hoàng hôn của một buổi chiều mùa hạ hay một bữa tối quây quần bên gia đình.
8. Dạy trẻ bảo vệ môi trường và chăm sóc con vật
Trẻ em nên hiểu rằng không chỉ có loài người trên thế gian này. Tất cả chúng ta, con người, thiên nhiên và loài vật phải bảo vệ và chăm sóc lẫn nhau. Khuyến khích trẻ cho chim ăn, dắt chó đi dạo, tưới cây, chăm sóc hoa. Đó là cách để chúng ý thức sâu sắc về việc bảo vệ hành tinh và tất cả những sinh vật chứa trong đó.
9. Dạy trẻ súc miệng và dùng chỉ nha khoa
Trẻ em cần phải tìm hiểu làm thế nào để đánh răng và súc miệng từ rất sớm. Khuyến khích, và thậm chí thưởng cho hành vi vệ sinh tốt và lối sống lành mạnh, bao gồm cả ăn uống tốt và tập thể dục thường xuyên. Khi đứa trẻ được sạch sẽ, khỏe mạnh và hạnh phúc, thì tất cả mọi người sẽ hạnh phúc.
10. Dạy trẻ cách yêu thương
Tình yêu là đức hạnh lớn nhất của nhân loại. Tất cả mọi thứ xoay vần quanh nó. Nếu không có tình yêu thì tất cả mọi thứ sụp đổ. Dạy trẻ em để yêu bản thân mình và những người khác không phải vì những gì họ sẽ làm cho mình, họ là ai. Và khi đứa trẻ đủ tuổi, hãy cho họ biết tầm quan trọng của yêu thương vô điều kiện với người thương của họ và thực hành tình dục an toàn. Có thể là khó chịu, nhưng đừng quên để dạy cho trẻ em cách nhận biết và nói “Không!” với những người hoặc hành vi lạm dụng tình dục.
Ba mẹ có biết rằng, khen ngợi trẻ con chính là phần thưởng tinh thần vô cùng to lớn với trẻ. Nhiều khi bạn không cần những món quà mà chỉ cần một lời khen để trao thưởng cho hành vi hay kết quả tốt mà bé đạt được. Tuy nhiên, cách khen trẻ con như thế nào thì rất nhiều ba mẹ không biết hoặc đang làm sai. Hãy cùng O2 Education tìm hiểu Cách Khen Trẻ Con: Những điều nên và không nên làm.
Khen ngợi tạo động lực để trẻ làm những điều tốt hơn nữa: Trẻ con cũng như người lớn, đều mong muốn nhận được những phản hồi tốt từ người khác. Khi nhận được phản hồi là những lời khen, chúng ta cảm thấy hào hứng và muốn thực hiện hành vi được khen đó vào lần sau.
Khen ngợi giúp trẻ tự tin hơn về bản thân: Khi đứa trẻ không chắc chắn mình có làm tốt hay không, hoặc tự ti về khả năng của mình, thì một lời khen sẽ khiến con bạn củng cố được niềm tin và phấn đấu hơn.
Khen ngợi giúp đẩy lùi những hành vi không tốt: Điều này rất dễ hiểu. Việc khen ngợi hành vi tốt sẽ giúp trẻ nhận thức rõ rệt đâu là việc tốt, đâu là việc xấu. Nếu cư xử không tốt, bé sẽ không được khen. Từ đó, bé sẽ giảm bớt những hành vi xấu và thay vào đó là cư xử tốt hơn.
Chúng ta thường bắt đầu khen trẻ từ khi nào?
Tất nhiên là chúng ta thường bắt đầu khen trẻ từ lúc chúng còn là em bé, đó có thể là những câu như “Ôi, con cười xinh quá!”, “Xem này! Nó nắm chặt ghê chưa?”…
Nhưng một khi bé bước vào tuổi chập chững biết đi thì “đưa ra lời khen gì” và “khi nào” là vấn đề cần phải cân nhắc.
Cha mẹ nên tán thưởng bằng cách vỗ tay hay chỉ chú ý và ghi nhớ khi thấy bé biết cất đồ chơi? Người lớn nên la mắng khi bé chia bánh cho bạn hay chỉ nên tặng bé một nụ cười vì hành động hào phóng ấy? Bỏ qua điệu bộ “khó coi” để ca ngợi nỗ lực của bọn nhỏ, có nên không?
Nguyên tắc chung về lời khen
Trẻ học nhanh hơn khi có thông tin phản hồi cụ thể về những gì chúng làm tốt. Nhà tâm lý học J. Henderlong và tiến sĩ M. Lepper đã có hơn 30 năm nghiên cứu về tác động của những lời khen với trẻ và rút ra kết luận rằng những lời khen ngợi có thể là động lực mạnh mẽ nếu bạn làm theo những hướng dẫn sau:
Hãy chân thành và cụ thể với lời khen của bạn.
Lời khen chỉ có ích với những đặc điểm có thể thay đổi ở trẻ.
Sử dụng lời khen một cách thực tế đi kèm vời những tiêu chuẩn nhất định.
Cẩn thận những lời khen mà trẻ không cần phải quá nỗ lực mới đạt được.
Khuyến khích trẻ tập trung vào kỹ năng cụ thể không phải dựa trên những so sánh giữa chúng với những đứa trẻ, những người khác.
Cách Khen Trẻ Con Như Thế Nào?
KHÔNG NÊN: Khen con thông minh!
Khi con đạt được điểm cao, làm được việc tốt hay có khi chỉ là câu nói lém lỉnh, đáng yêu, nhiều bậc cha mẹ đã không ngần ngại khen con thông minh. Điều đó thật sự không tốt!
Nếu cha mẹ cứ mãi khen “Ôi, con mẹ giỏi quá!”, chẳng mấy chốc đứa trẻ sẽ nghĩ mình là cực kỳ thông minh, là thần đồng. Nhưng sau đó khi gặp thất bại, các bé sẽ nghĩ là “Ôi, mình không thông minh cho lắm”. Do đó điều quan trọng các phụ huynh nên nhớ là không nên khen con em mình là thông minh mà chỉ khen những gì con em mình làm. Hãy nói chẳng hạn, “Wow, tốt lắm, con đã học được rồi đó”, hay “Con đã học làm điều đó tốt lắm.”
Chúng ta đều biết, trí thông minh bẩm sinh của đứa trẻ là một lợi thế cho sự phát triển sau này của trẻ. Tuy nhiên, để học tốt, điều kiện không thể thiếu là sự chăm chỉ, cố gắng. Chăm chỉ là yếu tố có thể cải thiện còn trí thông minh bẩm sinh thì không thể thay đổi được. Mẹ khen con thông minh khi con đạt điểm số tốt sẽ làm đứa trẻ hiểu rằng thành quả đó là nhờ sự thông minh. Như vậy, người mẹ đã không giúp con chú trọng đúng mức vào sự chăm chỉ – yếu tố có thể duy trì năng lực của trẻ về lâu dài.
Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng khi được khen thông minh sau khi trả lời đưọc một bài toán… trẻ sẽ giảm nỗ lực để làm một bài toán khó hơn. Đó là bởi vì trẻ đang lo lắng rằng nếu chúng không làm tốt, mẹ không còn nghĩ chúng là thông minh nữa.
Bà Carol cũng cho biết những lời khen ban cho bé trong ba năm đầu đời sẽ hình thành nếp nghĩ của đứa trẻ năm năm sau đó, vì thế điều này thực sự quan trọng. Thành ra những lời khen có thể tác động tức thời đến các học sinh. Một trong những nghiên cứu của Carol liên hệ đến 400 học sinh lớp năm, và các em được yêu cầu thực hiện một bài kiểm tra dễ, ngắn, và hầu hết các em đều làm tốt. Sau đó phân nửa các em được khen là thông minh còn phân nửa còn lại được khen là đã cố gắng nhiều khi làm bài này. Sau đó, các em lại được yêu cầu làm thêm một bài kiểm tra thứ hai bằng một trong hai cách: hoặc chọn làm một bài kiểm tra tương đối đơn giản hoặc chọn một bài kiểm tra thử thách hơn nhưng có thể phạm nhiều lỗi hơn. 90% các em được khen ngợi là có cố gắng đều chọn bài kiểm tra khó hơn, trong khi đa số các em được khen thông minh thì lại chỉ chọn bài kiểm tra dễ.
Đừng khen con thông mình. Vậy các bậc cha mẹ nên khen con thế nào?
NÊN: Khen con có nhiều nỗ lực
Cha mẹ hãy khen thưởng dựa trên sự nỗ lực của con. Thay vì khen: “Con thông minh quá” cha mẹ có thể khen: “Tốt lắm, đó là phần thưởng cho nỗ lực của con”. Điều này sẽ giúp cho trẻ hiểu cha mẹ đánh giá cao nỗ lực của nó thế nào. Nỗ lực không cho phép dễ dàng thỏa mãn. Khi gặp khó khăn, thất bại, trẻ sẽ nghĩ do mình chưa thực sự cố gắng chứ không tìm cách đổ lỗi.
Hơn nữa, nếu khen thưởng dựa trên sự nỗ lực thì có nghĩa dù kết quả không tốt như trẻ hoặc cha mẹ mong muốn nhưng bé đã vô cùng cố gắng, chăm chỉ khi làm việc gì đó thì điều đó cũng vô cùng đáng khen. Lời khen này sẽ không sáo rỗng và thúc đẩy sự phát triển của con, khiến con sẽ luôn nỗ lực hết mình khi làm mọi việc. Hãy khen con có nhiều nỗ lực, đó mới là cách dạy con đúng đắn.
NÊN: Khen ngợi sự cố gắng chứ không phải là kết quả
Trẻ con chỉ đạt được lòng tự tin thật sự khi chúng có cơ hội để “hoàn thành nhiệm vụ được giao”. Để thực hiện nhiệm vụ chúng phải tận dụng hết mọi khả năng phù hợp với mức phát triển của mình, nỗ lực vượt qua các khó khăn, đôi khi phải chịu đựng cả sự thất bại… phải trải qua nhiều chặng đường gian nan mới đạt được thành công. Và lúc này, đúng lúc này, lời khen ngợi của cha mẹ mới mang đến tác dụng tích cực.
Khi bạn khen con ở một điểm nào đó, đừng quên gắn nó với những nỗ lực mà con đã làm để đạt được. Ví dụ: “Tóc con óng mượt quá, hẳn là con đã tự chải phải không?” hay “Con đạt điểm cao nhất lớp bài kiểm tra môn Toán, công học hành chăm chỉ cuối cùng cũng được đền đáp con nhỉ?”.
Bằng cách này, bạn chỉ ra cho con thấy kết quả có được không phải do tài cán, mà là do chính những gì con đã cố gắng thực hiện.
Chuyên gia tâm lý cho rằng: “Khi bạn nghĩ bạn có được điều gì đó chỉ do mỗi tài năng, lúc thất bại, bạn sẽ tin lỗi tại mình và thấy khó vượt qua tất cả. Còn nếu bạn tin rằng mọi thứ đều cần lao động nghiêm túc, dày công thực hiện, thì khi vấp ngã, bạn sẽ đứng dậy được và biết cách hành động để có thể vươn xa hơn”.
Mới đây tôi có dịp quan sát 2 đứa trẻ ba tuổi ngồi cạnh nhau xây tháp. Một bà mẹ đứng chỉ đạo con mình từng bước một: “Cưng à, khối gỗ đó to quá. Lấy cái nhỏ hơn đi con”, “Ối, nó rung rinh rồi kìa, chêm thêm vào không thì tháp đổ mất”.
Khi tòa tháp xây xong là lúc bà mẹ vỗ tay thật to và đưa ra lời khen không tiếc lời “Thật là tuyệt vời, con là người xây dựng giỏi nhất mà mẹ từng gặp”.
Người mẹ của đứa trẻ còn lại thì có vẻ như không thích can thiệp và cứ để cậu con trai tự mình xây tháp. Tháp đổ lần một, lần hai, rồi lần ba…, bà chỉ động viên bé tiếp tục công việc (“Ôi sụp mất rồi nhưng không sao, xây lại đi con”) và giúp bé vượt qua sự thất vọng mỗi lúc một lớn của mình (“Con làm được mà. Con rất giỏi vượt qua khó khăn đúng không nào?”).
Rồi cũng đến lượt bé xây xong tòa tháp của mình, người mẹ khen ngợi một cách thiết thực “Con thấy chưa mẹ tin là con làm được. Tòa nhà của con thật là chắc chắn”.
Như đã trình bày ở trên, điều quan trọng là phải biết được khen như thế nào và khi nào nên khen. Tuy vậy, hai yếu tố trên vẫn chưa đủ, các bạn cần phải lưu ý đến cả mức độ. Một lời khen đúng đắn/sáng suốt sẽ giúp bé nhận ra được sự khác biệt giữa những cố gắng bình thường và sự nổ lực hết mình, trong khi những lời khen bừa bãi lại làm giảm lòng quyết tâm vượt qua vật cản của trẻ.
Do không thể đo lường sự cố gắng của trẻ nên còn phải tùy theo độ tuổi và khả năng của mỗi đứa trẻ. Bức tranh đầu tiên của đứa bé 2 tuổi chỉ là những nét vẽ nguệch ngoạc, một bài hát lạc điệu của bé gái 4 tuổi, thời gian khó nhọc chạy theo bắt bóng của một đứa bé 6 tuổi… cũng là sự cố gắng của chúng.
Đối với trẻ ở lứa tuổi bắt đầu đạt được những kỹ năng cơ bản, bí quyết để trao tặng lời khen thích hợp là “Khen ngợi sự cố gắng chứ không phải là kết quả”.
NÊN: Lưu ý đến động cơ
Mặc dù bé vẽ giun vẽ dế thì bạn cũng nên khen ngợi động cơ (“Con thích vẽ lắm phải không?”, sự tập trung vào công việc (“Mẹ thấy con rất cố gắng vẽ”) và sự chọn lựa của bé (“Con tô màu này được đấy, mẹ thích lắm”).
Nhấn mạnh sự ham thích ca hát có tác dụng hơn là vội vàng đánh giá năng khiếu của bé (“Múa hát cũng rất vui đúng không con?”). Thay vì tập trung mọi chú ý đến sự vụng về thì nên thông cảm và nêu bật tính bền bỉ cố gắng luyện tập của trẻ (“Bắt được banh cũng khó lắm con ạ nhưng mẹ thấy con sắp bắt được rồi đấy, cố lên con!”).
Nhiều khi cha mẹ cảm thấy khó lòng mà đứng nhìn con phải tự xoay xở công việc một mình. Tình huống trở nên khó xử hơn khi bé đang học kỹ năng mới hoặc làm việc có vẻ chật vật là cha mẹ chỉ muốn “xông” vào giúp đỡ mà thôi.
Trong một số gia đình, người cha không những ngồi ngắm bức tranh cô con gái đang vẽ mà còn đề nghị chỉnh sửa màu, nét vẽ… và thậm chí tự mình vẽ lại hình cho con. Sự can thiệp quá mức như vậy chỉ làm cho cô bé mất đi cơ hội “làm chủ bản thân mình”.
Qua tình huống trên con bé chỉ học được: “Ba có thể làm mọi việc tốt hơn, đẹp hơn mình” và cảm thấy dễ chịu nếu chẳng ai quan tâm hay khen ngợi tác phẩm nghệ thuật của nó bởi lẽ bé đã không được phép vẽ theo ý mình nên chẳng có công lao gì trong đó cả.
Nên: Nêu bật sự cố gắng tích cực
Cách thể hiện sự động viên, khen ngợi của bạn cho con bị ảnh hưởng rất nhiều từ cách khen thưởng của chính cha mẹ bạn. Mẹ bạn khen thật lòng hay chỉ khen lấy lệ? Bạn phải nỗ lực ra sao mới nhận được nụ cười hay lời động viên? Cha bạn có cho rằng mọi việc bạn làm đều tuyệt vời hay không?
Tuy rằng đứa trẻ nào cũng muốn được yêu thương nhưng trách nhiệm của cha mẹ còn là giúp chúng thực hiện những ước vọng của bản thân trong hiện thực. Thương con trai lắm nhưng cha mẹ cần hiểu tính khí của con, con gái chẳng có điều gì chê trách ngoài cái tật hay mít ướt.
Khen đó nhưng cũng đừng ngại những góp ý mang tính xây dựng. Điều quan trọng là giúp bé sửa sai, đứng lên sau mỗi lần thất bại vì “thất bại là mẹ thành công”. Luôn tìm ra cách khuyến khích nhưng tránh làm bé tổn thương. Nhấn mạnh sự cố gắng tích cực và đưa ra lời bình luận trung lập: “Con à, không phải cứ thật nhanh là tốt đâu? Làm việc gì cũng chậm chậm và cẩn thận thì chẳng mấy chốc con sẽ thuần thục cho mà xem”.
Khi bé lớn hơn nữa cần tìm cách cho trẻ phân biệt được thế nào là việc dang dở và hoàn tất nhưng cũng đứng quên bỏ qua thái độ của trẻ.
“Mẹ thấy rằng con không hài lòng với bài tập làm văn của mình vì con đã vội vã làm cho xong. Con ra ngoài chơi một chút rồi vào làm tiếp nhé!” chắc chắn sẽ thuyết phục hơn là “Sao chẳng bao giờ con làm việc gì cho ra hồn cả. Lúc nào cũng làm cho có mà thôi”.
Luôn ghi nhớ rằng nếu bạn luôn nâng niu con bằng những lời khen thì trẻ sẽ dần dần dị ứng với những lời phê bình, mất lòng tin và không thân thiện với những người đã thật tình góp ý.
NÊN: Cho biết vì sao trẻ được khen
Lời khen bao giờ cũng cần đi cùng giải thích, nếu không sẽ chẳng có ý nghĩa gì. Bạn không nên khen chung chung: “Con ngoan lắm”, “Con giỏi lắm” mà có thể là: “Con làm mẹ thấy rất vui vì…”. Hãy cho trẻ biết tại sao bé lại được khen. Như vậy bé mới hiểu đúng mẹ đang khen mình cái gì để lần sau nỗ lực làm tốt hơn.
KHÔNG NÊN: So sánh!
Bạn nên đánh giá con dựa vào chính bé ngày hôm qua chứ không so sánh với bạn hàng xóm hay bạn cùng lớp. Con bạn có thể chạy không nhanh bằng con hàng xóm, nhưng kết quả lần thi này của bé đã tiến bộ rất nhiều so với những lần trước. Bạn hãy khen con vì điều đó.
Việc so sánh khi khen ngợi sẽ khiến bé có đánh giá lệch lạc về bản thân cũng như về người khác. Từ đó, bé sẽ coi thường những bạn không bằng mình, hoặc nảy sinh tính đố kỵ.
NÊN: Miêu tả trước những gì con làm có thể khiến bạn khen ngợi
Bạn hãy cho con biết điều gì sẽ làm bạn hài lòng, điều gì sẽ giúp bé thành đứa trẻ ngoan… Khi biết mẹ thích gì, bé sẽ có xu hướng làm những điều đó để mẹ vui và khen mình.
NÊN: Dạy trẻ đưa ra lời khen
Khi dạy con đánh giá nhận xét, bạn nên hướng con nhìn nhận mặt tích cực chứ không đơn thuần là việc chỉ ra cái chưa được. Từ đó, khuyến khích trẻ khen những gì người khác đã làm được.
Ví dụ, nếu bạn của bé vẽ con cá, nét vẽ nghuệch ngoạc nhưng tô màu rất đều. Bạn để bé nhìn ra cả hai điều đấy, nhưng khuyên con nên khen bạn đã tô màu rất tốt và bạn sẽ cố chỉnh nét vẽ tốt hơn cho lần sau.
NÊN: Cảm ơn hành động của con
Trong cuốn sách “Cha mẹ Nhật dạy con tự lập” tác giả Sugarhara đã lí giải thế này: Nếu cha mẹ nào lấy việc khen ngợi con làm động lực cơ bản khiến trẻ hành động, sẽ nuôi dưỡng bên trong nguy cơ trẻ chỉ làm việc khi được cha mẹ khen ngợi. Nhưng khi trẻ làm được việc gì, thay vì nói những câu “Con mẹ giỏi quá”, “Con mẹ quả là người lớn”, thì cha mẹ hãy nói những lời cảm ơn với việc con đã làm giúp bằng cảm xúc vui sướng và chân thành với trẻ như “Cảm ơn con”, “Con đã giúp mẹ được rất nhiều việc”, “Mẹ rất vui”, hay là “mama so happy”. Bởi vì khi giúp đỡ cha mẹ, trẻ rất muốn biết cha mẹ cảm nhận gì về hành động ấy. Khi có thể hãy nói cho trẻ biết cảm xúc của mình, và càng truyền tải cụ thể từng việc làm của trẻ đã đem đến cho mình những niềm vui và lợi ích gì càng tốt.
Những lời khen “con mẹ giỏi quá”, “con mẹ quả là người lớn” không hề có ý xấu nhưng nó lại không cho trẻ biết được rằng việc làm của trẻ đã có những lợi ích tích cực như nào đối với cha mẹ, bởi nó không phải là những lời nói diễn tả cha mẹ cảm nhận như nào với việc làm của trẻ.
Thừa nhận hành động của con bằng cách nói ra cảm xúc của bản thân về hành động ấy cũng chính là một cách khen ngợi.
NÊN: Cho trẻ hiểu lời khen không tồn tại mãi mãi
Lời khen chỉ tồn tại khi bé làm việc tốt. Bạn nên nhắc nhở bé, nếu hôm nay con ngoan, mẹ khen con nhưng không có nghĩa mai con nghịch ngợm, phá phách thì con vẫn là đứa trẻ ngoan.
Các chuyên gia tâm lý cũng chỉ ra rằng những lời khen ngợi có hiệu quả nuôi dạy con hơn so với những lời trách móc hay những hình phạt. Nhiều lời khen sẽ có tác dụng tích cực một lời phê bình. Các nhà nghiên cứu cho rằng khi bạn phê bình trẻ 1 lần bạn phải khen trẻ lại 6 lần. Vì vậy, bạn nên hạn chế những lời phê bình hay trách móc trẻ.
NÊN: Lựa chọn lời khen thích hợp
Những lời khen không hợp lý sau sẽ ảnh hưởng tiến trình phát huy khả năng của bé từ 3 – 6 tuổi:
– Con: Mẹ nhìn con hươu cao cổ của con này
– Mẹ: Mẹ chưa từng thấy con hươu nào đẹp như thế. Mẹ rất tự hào về chàng họa sĩ tí hon của mình.
Trong cùng một tình huống như vậy, cách xử trí tốt hơn nếu:
– Con: Mẹ nhìn con hươu cao cổ của con này
– Mẹ: Mẹ thích nét con vẽ cái cổ con hươu thật dài và thanh. Giống hươu thật lắm. Con hài lòng với bức tranh của mình lắm phải không?
Đây lại là lời khen mang lại tác dụng ngược:
– Con: Bài kiểm tra toán của con chỉ được 6 điểm thôi.
– Cha: Cha biết con luôn là học sinh xuất sắc nhất trong lớp. Con luôn đạt điểm cao nhất trong những lần kiểm tra trước. Đừng quá lo lắng con ạ! Chỉ là bài kiểm tra thử thôi mà.
Cách tốt hơn:
– Con: Bài kiểm tra toán của con chỉ được 6 điểm thôi
– Cha: Con luôn được điểm môn toán cao lắm mà. Con nghĩ xem vì sao mà lần này con lại không làm bài tốt?
– Con: Chắc vì con coi phim hoạt hình nhiều quá.
– Cha: Con thấy chưa, nếu con xem lại bài kỹ hơn thì chắc hẳn bài làm của con sẽ tốt hơn nhiều. Khi nào con lại có bài kiểm tra?
Những lời khen tặng “trên trời” sẽ làm cho trẻ bối rối, không hiểu khả năng thật sự của mình là ở đâu. Ngoài ra, bé lại mất tự tin và nghi ngờ bản thân nếu người lớn khen quá sự thật hoặc chẳng khen lời nào (trước đây thì khen rất nhiều). Vì thế, lựa chọn lời khen thích hợp cũng là một điều rất quan trọng.
Lần trước, chúng tôi đã giới thiệu 10 lời khuyên về sức khỏe của bác sĩ Trần Quốc Khánh, dưới đây là 36 cách đơn giản để có một cuộc sống khỏe mạnh và tràn đầy hạnh phúc.
Khi ăn cần chú trọng đến chất lượng, không ăn theo số lượng thực phẩm, cố gắng không tiết kiệm trong ăn uống. Dinh dưỡng là nền tảng của sống khỏe và sống lâu.
Luôn đi bộ mỗi khi có thể vì nhờ vận động tích cực cơ thể bạn sẽ không “tích lũy” mỡ.
Khi đi ăn ở tiệm không nên ăn các món mà bạn cảm thấy nghi ngờ bởi các món ăn này có thể khiến bạn bị ngộ độc hoặc đau bụng làm hao mòn sức khỏe.
Tất cả thực phẩm nên lưu giữ trong tủ lạnh để làm chậm quá trình phân hủy. Vứt bỏ tất cả những thực phẩm đã quá hạn sử dụng.
Nếu công việc của bạn ở tư thế ngồi nhiều thì cứ mỗi giờ bạn lại bỏ ra 3 phút để vận động – căng giãn toàn bộ cơ thể, co duỗi gối và cổ chân, quay người sang hai bên, nâng hạ hai vai… tất cả những gì có thể khiến bạn không ngồi lỳ trên ghế.
Bỏ hút thuốc, điều này không những tiết kiệm tiền mà quan trọng hơn nó sẽ “cứu” cơ thể bạn khỏi rất nhiều chất độc hại do thuốc lá gây ra, trong đó có nicotin.
Lo lắng ít nhất có thể, tốt nhất là không lo lắng gì cả. Con người càng căng thẳng càng chóng già. Hơn nữa, lo lắng là nguyên nhân của nếp nhăn và rụng tóc.
Không mua rau quả với lượng lớn. Cố gắng mua một lượng vừa đủ ăn trong 2 ngày gần nhất.
Hạn chế lượng cồn vào cơ thể, tuân thủ văn hóa sử dụng cồn, giữ cho cơ thể không rơi vào tình trạng bất lợi.
Nếu bạn tức giận hãy thể hiện, đừng giữ trong lòng. Cơn giận dữ được giải tỏa sẽ tốt cho sức khỏe hơn rất nhiều so với việc giữ nó lại trong lòng.
Đừng còng lưng, luôn đứng và ngồi với một tấm lưng và chiếc cổ thẳng vì rất nhiều bệnh có liên quan đến cột sống.
Cố gắng có thể uống được nhiều nước hơn. Lượng nước trung bình một ngày cơ thể cần 1,5 – 2 lít, trong đó 50% chất lỏng từ canh, súp, trà, nước quả…
Cố gắng là người có gia đình. Các chuyên gia của các nước khác nhau đều khẳng định những người có gia đình có thể sống thọ hơn 5 – 7 năm so với những người độc thân.
Khi nấu ăn cố gắng hạn chế các món rán, làm nhiều hơn các món luộc, tốt nhất là hấp.
Từ chối tất cả các thực phẩm có chứa chất gây ung thư, trong đó chủ yếu là các thực phẩm ướp muối, chiên dầu mỡ, chế biến ở nhiệt độ cao, các loại thực phẩm đóng hộp, ngâm giấm, ướp muối có chứa nitrít natri… 50 gram xúc xích ướp muối chứa lượng chất gây ung thư bằng khói của một điếu thuốc lá, một hộp cá trích đóng hộp tương đương với 60 điếu thuốc lá.
Hãy ngủ tối thiểu 8 giờ một ngày, trong đó điều quan trọng nhất là phải ngủ đều đặn, muốn vậy cần đi nằm ngủ vào một giờ nhất định mỗi ngày. Giấc ngủ giúp phục hồi thể lực, làm cho đầu óc tỉnh táo, tăng trí nhớ và sự tập trung, đem lại một trạng thái tinh thần thoải mái, tăng cường hệ miễn dịch.
Hãy đuổi tâm trạng buồn đi. Những người bi quan là những người dễ mắc bệnh trầm cảm mạn tính, nguyên nhân dẫn đến nhiều bệnh khác.
Đừng nâng vật nặng bởi chúng sẽ làm tăng đáng kể áp lực lên các đĩa đệm và đốt sống. Thậm chí những người có lưng khỏe cũng không khuyến cáo nâng một vật có trọng lượng quá 15kg.
Hãy tập thể dục thể thao, 150 phút tập luyện mỗi tuần giúp bạn trẻ ra đến 5 tuổi. Tập môn gì điều đó do bạn tự quyết định, điều quan trọng là phải duy trì tập đều đặn. Khiêu vũ, yoga, đi bộ là những môn thể thao phù hợp. Những bài tập thể lực, chạy, những môn thể thao đối kháng cần thận trọng vì bạn rất dễ bị chấn thương khi tập luyện, cũng như bạn cần tập dưới sự giám sát của các chuyên gia.
Đừng ở lỳ trong nhà, hãy tích cực gặp gỡ bạn bè, tích cực đến nhà hát, rạp chiếu phim, viện bảo tàng…. Cuộc sống càng nhiều cảm xúc tích cực càng nhận được nhiều phần thưởng xứng đáng.
Hãy tắm rửa hàng ngày, chúng rất có ích không chỉ đối với cơ thể mà cả tinh thần của bạn. Nước ấm giúp bạn được thư giãn, nghỉ ngơi và làm sạch da, một vài cách tắm còn giúp bạn giảm cân.
Hãy ôm, hôn càng nhiều càng tốt. Các chuyên gia tâm lý khuyên bạn hãy ôm một nửa của mình, những người thân yêu, những người bạn cảm thấy yêu mến không dưới 8 lần một ngày.
Đừng bỏ ăn sáng bởi đây là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày. Đàn ông bỏ ăn sáng thường có nguy cơ bị đột quỵ và các bệnh về tim nguy hiểm khác cao hơn 27% so với những người ăn sáng đều đặn.
Hãy đặt cây xanh trong phòng, chúng không chỉ trang trí cho căn phòng của bạn trong những ngày mưa mà còn có những tác dụng chữa bệnh.
Hãy đi bơi, nó giúp củng cố hệ miễn dịch, rèn luyện sức khỏe, nâng cao sức mạnh và sức bền cho cơ thể, phát triển một cách cân đối hệ cơ của toàn bộ cơ thể, phòng ngừa các bệnh về cột sống và khớp, lẽ dĩ nhiên là giảm cân.
Hãy nằm ngủ trên đệm và gối chuẩn. Ga trải giường ngủ cũng rất quan trọng
Hãy cảnh giác với các loại mỹ phẩm. Cần biết rõ tính chất da của mình để lựa chọn mỹ phẩm phù hợp. Ngoài ra, cần bảo quản tốt mỹ phẩm.
Hãy xông hơi, càng nhiều càng tốt vì xông hơi không chỉ làm cho bạn cảm thấy dễ chịu mà còn rất có ích đối với sức khỏe.
Cố gắng đừng cãi nhau, nếu mâu thuẫn bắt đầu hãy tìm mọi cách để kiềm chế, hạn chế đến mức thấp nhất các xung đột.
Ăn mật ong, mật ong chứa rất nhiều chất bổ cho cơ thể glucose, sacharose, fructose, protid, acid amin, các khoáng chất và các chất vi lượng… điều quan trọng là các chất này đều không phải hóa chất.
Đừng quên đánh răng vào mỗi sáng và mỗi tối, các nha sĩ khuyến cáo việc đánh răng không thể thay thế bằng nhai kẹo cao su hay súc miệng.
Đừng chịu đựng, đói, khát, nóng, lạnh, đau… đó là những tín hiệu của cơ thể báo cho bạn biết bạn cần ăn hoặc uống một chút, hay phải đi khám thầy thuốc.
Hãy tìm những công việc, những việc làm mà bạn yêu thích, nhớ rằng công việc không chỉ đem lại tiền bạc mà nó còn làm cho ta cảm thấy hài lòng về tinh thần.
Thường xuyên nghỉ ngơi, lên kế hoạch và thực hiện những chuyến đi du lịch, tạo cho mình nhiều cảm xúc mới, ấn tượng mới.
Hãy giữ ở trong nhà tất cả những loại thuốc cần thiết, không nhất thiết chúng phải ở trong tay bạn nhưng bạn có thể lấy được khi cần đến chúng. Loại trừ các thuốc đã quá hạn sử dụng.
Đừng sợ bác sĩ, bất kỳ ai muốn có sức khỏe đều phải được kiểm tra sức khỏe định kỳ. Hãy nhớ rằng sức khỏe của bạn ở trong tay bạn, cụ thể là ở trong nỗ lực không bỏ qua bệnh nặng, thời điểm phát hiện ra chúng của chính bạn.
Chúng tôi xin giới thiệu 10 lời khuyên về sức khỏe của bác sĩ Trần Quốc Khánh (bệnh viện Việt Đức). Hi vọng sẽ giúp ích cho bạn đọc, các tiêu đề phụ và hình ảnh do chúng tôi biên tập lại.
1. KHÔNG DỄ DÃI TRONG ĂN UỐNG
Ai cũng biết rằng, rất nhiều bệnh tật từ miệng vào. Biết vậy những có mấy ai quan tâm đến những gì ta cho vào miệng hằng ngày?
Rất nhiều người đang chỉ biết rằng “mình thích là được, mình thấy ngon miệng là ok”, chính lối suy nghĩ đó sẽ “bắt” những người ấy phải trả giá bằng sức khoẻ, bằng mạng sống.
Trà đá-nhân trần vỉa hè, tương ớt-xì dầu không rõ nguồn gốc, quẩy-hành phi ở quán, lẩu vỉa hè, rượu cuốc lủi, lạp xưởng, sườn & thịt xiên nướng, chân gà tẩm ướp nướng, rau củ quả nướng cháy, đồ nhậu quán bia, tiết canh, các loại gỏi… Ngộ độc, tiêu chảy, suy gan thận cấp tính, sán lá gan (thậm chí sán trong não, sán trong cột sống), ung thư đường tiêu hoá, ung thư gan… nguyên nhân ít nhiều cũng từ đây mà ra, anh chị ạ.
Hình ảnh nơi làm tương ớt trong một phóng sự của ANTV
Thực trạng ở đất nước chúng ta hiện nay ai cũng biết: Nguyên vật liệu, vệ sinh an toàn thực phẩm, chất bảo quản phụ gia… chưa được kiểm duyệt đầy đủ.
Vậy nên bác sĩ khuyên mọi người chỉ nên dùng những gia vị thiên nhiên như ớt tươi, tỏi, chanh, dấm, tiêu nguyên hạt, các loại rau thơm tươi… trong bữa ăn hằng ngày. Những gia vị khác, nếu tự làm hoặc biết rõ nguồn gốc, hãy sử dụng. Còn đồ nướng, chúng ta đang sử dụng quá nhiều, rất không tốt, anh chị ạ. Và không bữa cơm nào lành mạnh, ấm cúng, sức khoẻ bằng chính gia đình mình lựa chọn, chuẩn bị.
2. KHÔNG ĂN UỐNG QUÁ NHIỀU
Chào bình minh lo ăn sáng cafe, hơn 10h trưa đã loay xoay nghĩ đi ăn gì, tối về nhậu. Cơ thể chúng ta không cần nhiều thức ăn đến vậy, anh chị ạ.
Mọi người thường chào nhau với câu cửa miệng “Hôm nào ngồi nhậu bữa nhé”. Có quan trọng gì đâu phải không anh chị? Có duyên thì sẽ gặp trong cuộc đời này, hẹn nhậu làm chi.
Để đáp ứng nhu cầu năng lượng trong ngày, Bs khuyên anh chị tập trung vào bữa sáng thật chu đáo và đủ đầy, vì đó là nguồn năng lượng chính cho cả một ngày dài bận rộn, bữa trưa ăn nhẹ, bữa tối thì rất hạn chế, vì khi anh chị mang một dạ dầy đầy thức ăn lên giường ngủ, chỉ làm tồi tệ hơn hệ tiêu hoá cũng như các bệnh toàn thân của anh chị mà thôi, buổi tối cơ thể chúng ta cần rất ít năng lượng.
Ngoài việc ăn uống quá nhiều, chúng ta còn có một số “sai lầm” trong ăn uống đi kèm như ăn sáng thì ít mà ăn tối nhậu đêm quá nhiều (thực tế cần làm ngược lại mới tốt cho sức khoẻ), thích xào-rán-quay-nướng thay vì hấp-luộc-kho-nấu canh, sử dụng nhiều nước ngọt đóng chai để “chiều-phỉnh” con trẻ thay vì nước lọc-nước trái cây tươi, dùng thịt quá nhiều thay vì rau củ quả, thích đồ hộp đóng sẵn rất “Tây” như sườn cừu-thịt hun khói-dăm bông-thịt nguội… thay vì những bữa cơm gia đình tự nấu.
Những sai lệch đó về lâu dài sẽ làm chúng ta loét dạ dày, phệ bụng, cao huyết áp, gan nhiễm mỡ và cả tăng mỡ máu, rối loạn chuyển hoá, goute, trẻ em béo phì…
3. CHĂM CHỈ VẬN ĐỘNG
Mọi người thời sinh viên hay thanh niên đôi mươi có thể thao chút ít nhưng mặc nhiên khi ra trường, đi làm, lập gia đình vợ con là tự cho phép mình không cần thể thao và suy nghĩ rằng đương nhiên cơ thể luôn khoẻ mạnh.
Lý do thì vô cùng, nhưng cơ bản là mỗi chúng ta đang quá lười, thích hưởng thụ mà không chịu rèn dũa bản thân, nhiều người còn tỏ ra thích thú vì… bụng phệ, cổ ngấn nhưng ví dầy. Họ lấy đó làm “tự hào” để chứng tỏ mình là boss, chứng tỏ mình thành đạt, lắm tiền.
Khi bước qua tuổi 40, anh chị sẽ cảm nhận rõ sức khoẻ của mình “lao dốc” nhanh đến mức nào. Đến lúc đó, chúng ta sẽ ko kịp “quay đầu” trở lại hoặc tiền bạc bao nhiêu cũng không mua nổi sức khoẻ nữa, anh chị ạ.
Không vận động thể thao là đang tự giết mình, anh chị nhé! Bs chứng kiến rất nhiều người đi lên tầng 3-4 của toà nhà cũng chờ thang máy dù có thể 5-7’ sau thang mới xuống, nếu quá bận rộn sao anh chị không tranh thủ những lúc như vậy để đi thang bộ vận động thể chất 1 chút? Hoặc trước khi đi tắm, các chị sao không tranh thủ vận động 30’ với gym, yoga, suối nguồn tươi trẻ… tại nhà hoặc các nam nhi không làm dăm chục quả hít đất, tạ tay hay hít vài chục cái xà đơn, dăm ba chục cái gập cơ bụng… Rất có ý nghĩa cho sức khoẻ đó, anh chị ạ.
Rất nhiều người thèm muốn ngồi tụ tập với nhau mỗi ngày, rất khó để về nhà ăn tối cùng gia đình trong vài ba ngày liên tiếp. Lấy lý do tiếp khách, gặp gỡ bạn bè… để cho mình được đi ăn nhậu, được phê say.
Thêm nữa, đó là “tệ nạn” hút thuốc lá. Hình ảnh quen thuộc hiện nay, khi rượu vào, thuốc lá sẽ phì phèo, vậy là ta “đẳng cấp”. Anh chị có biết, tác hại của thuốc lá tăng lên rất nhiều lần khi dùng cùng rượu-bia. Với thể hình thấp bé, ăn uống vô tổ chức, không tập thể dục… thanh niên chúng ta chỉ còn là nô lệ cho bia rượu mà thôi.
Với đất nước mình, sẽ không sai khi nói tệ nạn ngày trước là cần sa, còn bây giờ là bia rượu thuốc lá, anh chị ạ. Nhiều thanh niên mới 30-35 tuổi nhưng khi gặp Bs không thể nhận ra. Hàm răng vàng khè do khói thuốc, mái tóc xơ cứng, da nhăn lưng gù cơ nhão, thần thái sức sống không còn… Tất cả cùng vì ăn nhậu phá sức, sống quá dễ dãi với bản thân mình, anh chị ạ. Nhìn vào đó, chúng ta mong đợi điều gì tốt đẹp ở tương lai?
5. NÊN KIỂM TRA SỨC KHỎE ĐỊNH KÌ
Có bao nhiều phần trăm trong số anh chị chủ động đi KIỂM TRA SỨC KHOẺ ĐỊNH KỲ & có QUỸ SỨC KHOẺ HẰNG NĂM?
Khi khám bệnh Bs thường tư vấn bệnh nhân nên chủ động đi nội soi đường tiêu hoá, khám sản phụ khoa, chụp x-quang phổi, siêu âm kiểm tra các cơ quan bộ phận… định kỳ hằng năm, tuy nhiên không ít lần bệnh nhân cho biết “Hiện không thấy có triệu chứng gì nên tôi chưa muốn đi kiểm tra”. Khi còn những suy nghĩ như vậy thì bệnh tật của chúng ta còn nặng nề và muộn màng lắm, anh chị ạ.
Bs ví dụ với những khối u đường tiêu hoá, đợi đến lúc ta ăn không ngon miệng, gầy sút cân, đi ngoài phân đen thậm chí là tắc ruột… thì khối u đã phát triển hằng năm rồi, bệnh đã ở giai đoạn muộn lắm rồi. Sự thành công của điều trị chủ yếu dựa vào việc dự phòng cũng như chủ động đi tầm soát, kiểm tra và phát hiện bệnh khi tổn thương còn rất sớm. Thậm chí ở một số nước phát triển, người ta còn chủ động cắt dạ dày khi có những tổn thương nguy cơ ung thư hoá cao, hoặc chủ động phẫu thuật cắt vú khi bệnh nhân có tiền sử gia đình và hệ gene nguy cơ cao mắc ung thư vú.
Thành lập “Quỹ sức khoẻ gia đình hằng năm” khác với tích tiền để đề phòng lúc ốm đau bệnh tật, anh chị ạ. Tích tiền để đề phòng lúc ốm đau nghĩa là chúng ta luôn ở thế bị động, chấp nhận khi có bệnh xảy đến, chúng ta lấy số tiền đó đi chữa trị. Ai cũng hiểu rằng, đợi bệnh xảy đến rồi đi chữa nghĩa là ta đang giải quyết… khúc cuối của con đường bệnh tật, vô cùng tốn kém mà nhiều lúc còn không cứu được mạng sống. Với quỹ sức khoẻ gia đình, mỗi năm ta chủ động trích một số tiền nhất định đi kiểm tra, bảo dưỡng, chủ động ”đi tắt đón đầu” bệnh tật và giải quyết nó khi còn trong “trứng nước”, hiệu quả chữa trị sẽ cao hơn & kinh phí cũng ít hơn, phải không anh chị? Mua sắm áo quần giầy dép dăm mười triệu chúng ta dễ dàng xuất toán, khám chữa bệnh vài triệu ai đó đã so đo…
Bệnh nhân sẽ còn nhiều khi suy nghĩ này đang là phổ biến, anh chị ạ. Bs mạnh dạn nói ra như vậy.
6. KHÔNG DÙNG THUỐC CHỮA BỆNH KHÔNG KIỂM SOÁT
Xin anh chị hiểu, thuốc tây là hoá chất tổng hợp, không “bổ béo” gì ở đây cả. Nó là con dao hai lưỡi. Còn thuốc nam, thuốc lá, thuốc gia truyền… có rất nhiều những thành phần pha trộn, còn hàm lượng thì chúng ta càng không thể kiểm soát.
Thêm nữa, mọi người thường rất nhanh lựa chọn uống thuốc – chữa bệnh ngay khi có triệu chứng, trong khi việc thăm khám, chẩn đoán chưa được thực hiện, Bs hỏi bị bệnh gì cũng không biết. Đây là vấn đề nhức nhối của người dân mình.
Trước khi chữa trị, điều đầu tiên chúng ta cần biết đó là chúng ta đang bị bệnh gì, đây là nguyên tắc tối thiểu đầu tiên, anh chị ạ. Có không ít bệnh nhân đến phòng khám kêu than vì đau cột sống, đi chữa trị khắp nơi nhưng không đỡ, vậy mà khi Bs hỏi bác bị bệnh gì, phim ảnh chụp đâu rồi thì chỉ nhận lại được câu trả lời ú ớ, phim chưa chụp hoặc chỉ vài tấm x-quang đơn giản đã chụp từ lâu.
Trước khi bắt đầu điều trị, Bs khuyên anh chị nên hỏi những câu này với nhân viên y tế: Tôi bị bệnh gì? Mức độ nguy hiểm và ảnh hưởng của bệnh đến sức khoẻ? Các hướng điều trị và tiên lượng? Thuốc-giải pháp điều trị có những ưu nhược điểm-nguy cơ gì? Nếu thấy mọi thứ rõ ràng & tin tưởng, chúng ta mới bắt đầu quá trình chữa trị, anh chị nhé!
7. HẠN CHẾ TIẾP XÚC QUÁ NHIỀU ĐỒ NHỰA
Cùng với ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm thực phẩm thì “lạm dụng” nhựa trong cuộc sống cũng đang vô tình làm sức khoẻ của chúng ta giảm sút nghiêm trọng.
Túi bóng đựng xôi, đựng nước canh-bún, bát nhựa đựng đồ ăn ở nhà, hộp nhựa bảo quản thực phẩm, ống hút nhựa… Chưa kể đến đồ nhựa chúng ta tiếp xúc hằng ngày qua áo quần, giầy dép, bàn chải đánh răng, bàn ghế ngồi…
Bs đã từng chia sẽ nghiên cứu của giáo sư người Hà Lan về hạt bụi nhựa, khi tiếp xúc, sử dụng đồ nhựa thì những hạt bụi nhựa li ti sẽ vào cơ thể chúng ta và gây ra những rối loạn, tổn thương không thể sữa chữa.
Bs khuyên anh chị, đẳng cấp thì sử dụng đồ sứ, thuỷ tinh, dân dã thì sành, sứ, túi vải, túi cói, túi mây đan, túi giấy, nắm lá chuối và tuyệt đối không dùng đồ nhựa đựng-bảo quản thực phẩm đồ ăn, anh chị nhé!
8. GIẢM BỚT SỐNG VỚI BÊ TÔNG-ĐIỀU HOÀ
Trong năm qua anh chị đã cho các cháu về với núi rừng, ra với biển hay đơn giản hơn, ra ngoại ô chơi được mấy lần? Hay chủ yếu cuối tuần anh chị cùng các cháu đến các siêu thị, chợ, trung tâm mua sắm và suốt cả tháng trời sống trong điều hoà, máy lạnh, ngồi trên ô tô.
Một ví dụ nhỏ thôi, anh chị có biết năm 2017 Hà Nội có bao nhiều ngày không khí đạt tiêu chuẩn không? Biết kết quả anh chị sẽ giật mình đó.
Hãy cùng gia đình, con trẻ ra ngoại ô, chạy nhảy vui đùa cùng đất cát, cỏ cây, tự tay các cháu lấm bùn đất, bắt sâu bướm, hái hoa, hãy để chân trần của con trẻ chạy đùa trên đất cát… Những hoạt động đó giúp ích rất nhiều cho con trẻ & cả chính chúng ta trong việc làm sạch phổi, cần bằng cuộc sống, tránh tự kỹ-stress.
Bs biết có một nước Bắc Âu đã cho phép Bs kê đơn “làm vườn, làm trang trại” hay “Trồng hoa, chăn cừu…” cho những bệnh nhân bị trầm cảm hay rối loạn về tinh thần, anh chị ạ. Họ đã sống xa rời thiên nhiên cỏ cây hoa lá quá lâu & đang “mắc kẹt” với thế giới hiện đại, với smartphone, với những màn hình led xuất hiện ở khắp nơi…
9. Chúng ta có đang STRESS?
Bs để ý thấy mọi người bây giờ rất dễ nổi cáu-văng tục-buông lời cay đắng với người khác khi có việc không hài lòng hoặc nụ cười tự nhiên-thân thiện cũng ít xuất hiện hơn. Sự giúp đỡ nhau trong cuộc sống, chìa bàn tay ra nâng đỡ nhau, tin tưởng nhau… cũng khó khăn hơn. Khi sống gồng mình bon chen, giận dữ thù hận hay nghi ngờ đỗ kỵ… cơ thể chúng ta sẽ tự động sản xuất ra những hóc-môn nội sinh vô cùng độc hại, chúng gây rối loạn cơ thể & suy giảm hệ miễn dịch nghiêm trọng, đó chính là căn nguyên của rất nhiều bệnh tật (cao huyết áp, tai biến, mất ngủ kéo dài, loét dạ dày, ung thư…)
Kết quả sẽ ngược lại khi ta chọn lối sống nhẹ nhàng, thanh thản & sẵn sàng buông bỏ khi cần thiết, anh chị ạ. Với riêng Bs, Bs chọn thà người phụ ta nhưng ta không phụ người, ai đối xử không tốt với Bs, Bs chỉ nghĩ rằng, họ đã mất đi một người bạn và cũng đã mất đi luôn một người bác sĩ vô cùng… đẹp trai.
10. TÌM HIỂU KIẾN THỨC VỀ SỨC KHỎE
KIẾN THỨC NỀN về sức khoẻ của anh chị đang ở đâu?
Anh chị có biết? Cũng là quả trứng nhưng giá trị sức khoẻ sẽ vô cùng khác biệt khi chúng ta ăn chúng bằng cách luộc so với cách rán, cũng là bồi phụ nước nhưng sẽ khác nhau rất nhiều nếu như chúng ta ăn một quả dưa chuột-một quả cam so với cách chúng ta uống 1 cốc nước lọc đơn thuần hoặc chúng ta có biết với những ai bị bệnh tim mạch thì đạp xe-chạy bộ-bơi là những môn thể thao hằng đầu được lựa chọn…
Anh chị có thể dành rất nhiều thời gian để lướt web mua sắm, chém gió facebook, buôn chuyện bạn bè nhưng lại dành rất ít thời gian cho việc tìm hiểu về ăn uống, về dinh dưỡng, về thể dục thể thao, về chăm sóc sức khoẻ…
Thực sự mọi người đang phó thác vào hệ thống y tế, vào những người thầy thuốc: Nhiều người mặc định cơ thể mình được “Ăn chơi” & “Khai thác” không giới hạn, họ cũng nghĩ rằng nó sẽ ổn mãi, thậm chí Bs đã gặp những người chấp nhận “đánh đổi” sức khoẻ của mình để nhận về những khoản tài chính lớn, những cơ hội làm ăn, những địa vị mới. Họ cũng có ý nghĩ rằng, nếu chẳng máy có chút vấn đề, đó là nhiệm vụ của người thầy thuốc, mình có tiền nên chắc sẽ ok hết. Thực sự đó là nếp nghĩ vô cùng không ổn.
